TERVUREN — Het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren is dit jaar terechtgekomen in het middelpunt van een diplomatieke en economische controverse waarbij België, de Verenigde Staten en de Democratische Republiek Congo betrokken zijn. Aanleiding zijn geruchten over een vermeend bezoek van miljardair Bill Gates namens het Amerikaanse mijnexploratiebedrijf KoBold Metals, dat artificiële intelligentie inzet bij de zoektocht naar grondstoffen.
“Ik vraag me af waar die vreemde geruchten over Bill Gates vandaan komen”, zegt Bart Ouvry, directeur-generaal van het AfricaMuseum, aan Tervuren+. Volgens verschillende berichten zou Gates het museum hebben bezocht rond dezelfde periode waarin hij ook het Brussels Sewer Museum bezocht. Daarbij werd beweerd dat de miljardair een aanzienlijke schenking had voorgesteld op voorwaarde dat Microsoft de geologische archieven van het AfricaMuseum uit Centraal-Afrika mocht digitaliseren.
Heeft het museum dat voorstel afgewezen? En wanneer zou Gates dan precies zijn langsgekomen? “Hij heeft het museum niet bezocht”, zegt Ouvry. Daarmee veegt hij de speculatie van tafel. Volgens hem is er ook nooit een voorstel geweest van Gates of Microsoft om de collectie te digitaliseren.
Een prominente bezoeker ontving het museum deze maand wél: de Congolese minister van Mijnbouw, Louis Watum Kabamba. Hij bezocht het museum samen met Belgische en Europese functionarissen. “Hij kon ter plaatse de voortgang vaststellen van het project voor de digitalisering van de mijnbouwarchieven die worden bewaard door het Rijksarchief en het AfricaMuseum”, schreef Ouvry op sociale media. “Dat zal de DRC in staat stellen haar kennis van de ondergrond aanzienlijk uit te breiden en de expertise van haar wetenschappers te versterken.”
Wat onder de grond verborgen ligt: een eeuw geologische rijkdom
De historische archieven in Tervuren zijn uitzonderlijk omvangrijk. Ze bevatten honderdduizenden documenten, handgetekende terrein- en geologische kaarten, evenals stalen van gesteenten en bodems. “In het museum gaat het om een halve kilometer archief. Bij het Rijksarchief is dat eveneens een halve kilometer. Samen gaat het om miljoenen documenten”, aldus Ouvry.
De documenten werden samengesteld tijdens het Belgische koloniale bestuur van Congo tussen 1885 en 1960. Ze bevatten gedetailleerde gegevens over de geologie en minerale rijkdom van de Democratische Republiek Congo, evenals van Rwanda en Burundi.
Voor bedrijven die op zoek zijn naar koper, kobalt, lithium en andere strategische grondstoffen vormen dergelijke historische gegevens mogelijk een waardevolle bron van informatie. Een van die bedrijven is KoBold Metals, gevestigd in Californië en gesteund door Breakthrough Energy Ventures van Bill Gates. Tot de investeerders behoort ook Amazon-oprichter Jeff Bezos.
Het bedrijf sloot vorig jaar een overeenkomst met de Congolese overheid om technologie in te zetten die artificiële intelligentie combineert met geologische expertise om nieuwe minerale afzettingen sneller op te sporen.
De ethiek van een koloniale collectie
De discussie rond de archieven heeft ook oude spanningen over het Belgische koloniale verleden in Congo opnieuw aangewakkerd. Critici wijzen erop dat de digitalisering pas op gang komt, 65 jaar nadat Congo onafhankelijk werd.
Congolese autoriteiten benadrukken dat toegang tot betrouwbare geologische gegevens cruciaal is voor de ontwikkeling van de eigen wetenschappelijke expertise en de economische toekomst van het land.
Het AfricaMuseum draagt zelf een zware historische erfenis. Het werd oorspronkelijk gebouwd om de geroofde rijkdom van het koloniale regime van koning Leopold II te tonen. Het opende in 1897 als het Paleis der Koloniën en werd berucht door de tentoonstelling van Centraal-Afrikanen in een zogenaamde ‘mensentuin’.
Om te vermijden dat geologische gegevens in handen komen van private monopolies ondersteunt het Europese programma van 51 miljoen euro PanAfGeo+ de digitalisering van de archieven. Het project zal naar verwachting meerdere jaren in beslag nemen. Daarna moeten de gegevens toegankelijk zijn voor onderzoekers in zowel België als Congo.
FAQ: De menselijke zoo van Tervuren
Wat was de menselijke zoo van Tervuren?
