Spread the love

AfricaMuseum Onderzoekt Belgische Congo-erfenis

Een grote tentoonstelling in Tervuren onthult de brutale realiteit die verborgen zit in een kolossaal schilderij uit 1913 dat ooit diende als de officiële weergave van de Belgische koloniale onderneming. Het Koninklijk AfricaMuseum, een federale instelling, dringt aan op een kritische evaluatie van een erfenis van koloniale “fakenews”.

Het AfricaMuseum symboliseert al decennialang de complexe en vaak betwiste banden van België met Congo. De nieuwe tentoonstelling, Het Congo Panorama 1913, confronteert de voormalige rol van het museum als een vehikel voor staatspropaganda.

Centraal staat het Congo Panorama, een enorm cirkelvormig schilderij van 115 meter dat bezoekers verblindde op de Wereldtentoonstelling van Gent in 1913. Gemaakt door de Belgische kunstenaars Alfred Bastien en Paul Mathieu, was het een vroege vorm van immersief spektakel, ontworpen om kijkers te overweldigen met een idyllische en harmonieuze visie op de kolonie.

Illusie van Utopia

Na wereldwijde veroordeling van wreedheden begaan onder Koning Leopold II, nam de Belgische staat in 1908 de controle over Congo over. Het Panorama werd een belangrijk propagandamiddel, dat Congolese mensen afbeeldde die Belgische kolonisten en moderne technologie ‘verwelkomden’. De boodschap was duidelijk: kolonisatie was een legitieme en heilzame ‘beschavingsmissie’.

De tentoonstelling ontmantelt dit narratief door het schilderij naast archiefbewijs te plaatsen. De weinige dragers die op het Panorama te zien zijn, verdoezelen de omvang van de dwangarbeid, waarbij duizenden Congolezen werden gedwongen om lasten van vaak meer dan 40 kg over lange afstanden te dragen. Het AfricaMuseum presenteert de eigen foto’s van de kunstenaars van gevangenen in ketens—beelden die doelbewust uit het uiteindelijke werk werden weggelaten.

De kalme weergave van soldaten van de Force Publique maskeert hun betrokkenheid bij dwang en geweld, terwijl elk teken van Congolese weerstand werd gewist. Zelfs de weelderige bossen op het schilderij misleiden: België’s winning van rubber, ivoor en hout leverde enorme winsten op, maar veroorzaakte diepgaande ecologische en menselijke verwoesting.

“Deze tentoonstelling kadert binnen een bredere beweging binnen het museum om het koloniale erfgoed actief te herdenken en te bevragen,” zegt Directeur-Generaal Bart Ouvry, een voormalige Belgische ambassadeur in DR Congo. “Ik ben ervan overtuigd dat deze boeiende tentoonstelling bezoekers de nodige sleutels aanreikt om te begrijpen hoe er al meer dan een eeuw geleden sprake was van wat we vandaag ‘fake news’ zouden noemen. De koloniale onderneming was in essentie een geopolitiek en economisch verhaal dat voor de Congolese bevolking geen idylle was.”

Tervuren speelde een centrale rol bij het vormgeven van dit koloniale narratief, te beginnen met de Internationale Tentoonstelling van 1897, waar 267 Congolese mannen, vrouwen en kinderen werden tentoongesteld in een menselijke zoo in het Park van Tervuren. Zeven stierven en liggen sinds 1953 in verwaarloosde graven bij de Sint-Jan Evangelist kerk. Een halve eeuw lang werden ze begraven in ongewijde grond, traditioneel gereserveerd voor verschoppelingen.

Door deze uitdagende tentoonstelling te organiseren—en te erkennen dat de originele schetsen van het Panorama deel uitmaken van haar collectie—versterkt het AfricaMuseum zijn engagement tot kritische betrokkenheid, volgend op de lancering van haar “Laten we praten over racisme” ruimte in 2023.

Het Congo Panorama 1913. Koloniale illusie ontmaskerd loopt in het AfricaMuseum, Tervuren, België.

Tentoonstellingsdata: 28 november 2025 – 27 september 2026
Toegang: Volle prijs €13; Reductietarieven €6; Onder-18 gratis.